VERGİ KAÇAKÇILIĞINDA MALİ MÜŞAVİRLERİN KONUMU

Giriş

ÖNEMLİ NOT: Yazımız, vergi kaçakçılığı sürecine eylemleriyle dahil olma kararındaki Mali müşavirlerin, ceza hukuku genel hükümleri bağlamında faillik görünümlerini, eylemlerin ceza yargısında ele alınış usulüne ilişkin ayrıntıları konu edinmekte olup, vergi kaçakçılığı sürecine ilişkin genel bir mesleki ihtar içermemekte, tam aksine yargılama usul ve esasları bakımından olası senaryoları konu ederek okuyucunun somut olaya dair değerlendirme yapmasını kolaylaştırma amacı taşımaktadır. Mali müşavirlerin mesleki prensipleri ve özerklik hali göz ardı edilmemektedir.

Faillik Türlerinin SMMM Faaliyeti Bağlamında görünümleri

1.İŞTİRAK

• Maddi / manevi katılma + illiyet (nedensellik) bağı
• Birlikte suç işleme iradesi (bütün şerikler için aynı suça yönelik)

ÖRNEK: Sahte fatura düzenleyen + düzenleme sırasında katkı sağlayan + suçtan sonra yardım edeceğini söyleyen

Vergi Ceza Hukukunda “Birlikte Faillik” (iştirak) örnekleri (37/1)

Matrah arttıran yaprakları koparan + hazırladığı düşük matrahlı yaprakları yerine yapıştıran

“Dolaylı Faillik” örneği:

İşletme sahibinin alınan gider faturalarındaki tutarları silerek yüksek değerler yazmasını çalışanından istemesi (37/2)

2.AZMETTİRME

Failde öncesinde suç işleme düşüncesi yokken “azmettiren” suç işleme düşüncesi oluşturur.

Azmettiren, faili ikna etmede gayretlidir, failde suç işleme kastı bu gayret ile oluşur.

(doğal olarak, kasıtla işlenen suçlarda görülür)

VUK Md. 360 DİKKAT! İştirak edenin menfaati bulunmaması halinde cezada 1/2 indirim

3.YARDIM ETME

• Suça teşvik etme: ÖRNEK: Çok vergi ödediğini, karşılığında (devletten) beklediği hizmeti göremediğini ve ceza alma kaygısı olsa da bunu yapabileceğini söyleyen mükellefe, haklı olduğunu, incelemelerin (bu aralar) sulandırıldığını, şimdi tam zamanı olduğunu söyleyen (SMMM)
• Suç Kararını Kuvvetlendirme: ÖRNEK: Kayıtları silmek isteyen fakat endişesini dindirmek için madde kullanan kişiye haklı olduğunu hemen başlaması gerektiğini söyleyen (SMMM)
• Fiilden Sonra Yardımda Bulunacağını Vaat Etme: ÖRNEK: Sahte fatura düzenleme nedeniyle hapis cezası alan failin işyerini çalıştırmak, çalışmadığı günler için para yatırmak, (aileye) para yardımı yapmak, gazete vb. kanallarda imaj çalışması yapmak, cezadan kurtulması için akıl vermek gibi manevi yardımda bulunan (SMMM)
• Suçun İşlenmesinde Yol Gösterme: ÖRNEK: İz bırakmadan sayfaların nasıl çıkarılabileceğini, noter sayfa sayılarının nasıl değiştirilebileceğini vs. öğreten (SMMM)
• Araç Sağlama: ÖRNEK: Bilgisayar kayıtlarının görülmesini önleyen program temin eden, fiziki kayıtları iz bırakmadan silmek için kimyasal temin eden (SMMM)
• Suçun İcrasını Kolaylaştırma: ÖRNEK: Sahte kayıt tutulacak defter kağıdı temin eden, failin saklanması için ev temin eden, sahte basılan belgeleri saklayan (SMMM)

YARDIMDA İNDİRİM (39/1)

Yukarıda belirttiğimiz gibi, “iştirak”ten menfaat temin edene indirim UYGULANMAZ

Özgü Suç:

1. Mükellef / Sorumlusu (Vergi Yükümlüsü / Vergi Sorumlusu) İSTİSNA: GV’nden muaf çiftçiler, esnaflar, basit usulde vergilendirilenler, KV’den muaf işletmeler (kooperatifler vb)
2. Defter kayıt ve belgeleri tahrif edenler (aslına uygun durumdan çıkaranlar): Mükellef veya bilgisi dahilinde / bilgisi dışında üçüncü kişiler
3. Defter kayıt ve belgeleri gizleyenler
4. MİYB (muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge) düzenleyenler / kullananlar
5. Defter belge yok edenler, sayfa yok edenler, yerine başka yaprak koyanlar
6. Sahte belge düzenleyenler / kullananlar
7. VUK’a göre anlaşması olmadığı halde belge basanlar / bu belgeleri bilerek kullananlar

SMMM’ler ceza sorumluluğu (kamu görevlisi gibi) bulunmasının yanı sıra, vergi ve kabahatleri açısından mükellefle birlikte müşterek / müteselsil sorumluluğu, disiplin cezası sorumluluğu, hapis / adli para cezası sorumluluğu vardır. Her sorumluluk tipinin kendi içindeki niteliklerine göre, kusur sorumluluğu, ihmal sorumluluğu yahut kusursuz sorumluluk değerlendirmesi yapılmalıdır.

ÖRNEK SORUMLULUK HALLERİ:

• Hesap ve muhasebe hileleri yapmak
• Gerçek olmayan / “işlemlerle ilgisiz” kişiler adına CARİ HESAP açmak / çalıştırmak
• Kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak şekilde tamamen / kısmen başka defter / belge / diğer kayıt ortamlarına kaydetmek

Suça iştirak ile sorumlu olacağı fiiller: (VUK Md. 359/b-c) Defter belge tahrif etme, gizleme

SMİYB (Sahte veya Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge) düzenleme – kullanma eylemi, serbest meslek çalışanları için KURAL OLARAK söz konusu olmaz. Ancak mükellefe BAĞLI ÇALIŞIYOR ise, Azmettiren / Yardım Eden olarak sorumlu tutulabilir.

Aynı şekilde, Yetkisiz Belge Basma / Bilerek Kullanma eyleminde, mükellefe BAĞLI ÇALIŞIYOR ise Azmettiren / Yardım Eden olarak sorumlu tutulabilir.

Bağlı çalışan SMMM, mesleğin bağımsızlığı uyarınca amir-memur ilişkisi bulunmadığı için “Emir aldım, uyguladım” şeklinde KURTULUŞ KANITI da getiremeyecektir.

Uygulamada Sorumluluk Atfedilen Durumlar

UYGULAMADA; sahte belge düzenleme fiiline iştirak ettiği kanaati ile SMMM’ler aleyhine KOMİSYON GÖRÜŞ RAPORU sıklıkla düzenlenmektedir. Müteselsilen sorumluluk kapsamında vergi aslı + 1 kat VZC (Vergi Ziyaı Cezası) içeren ihbarnameler gönderilmektedir.

MESLEKTEN MEN: 3568 Sayılı Kanun Md. 48/e-4 “mükellefle birlikte kasten vergi ziyaına sebebiyet veren”

VUK Mük. Md. 227 – 4 nolu Tebliğ – en son aşamada SMMM’ne “ödeme emri”

20.02.2015 tarihli  “SMMM ve YMM’ler Hakkında Vergi Müfettişleri Tarafından Sorumluluk Raporu Düzenlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönerge”

1. DİSİPLİN SORUMLULUĞU: “İnceleme kapsamında SMMM hakkında AYRI “Görüş ve Öneri Raporu” düzenle
2. MALİ SORUMLULUK: 3568 S.K. Md. 12 (Tasdikten Kaynaklanan Sorumluluk) 213 S.K. Mükerrer 227. Madde: Meslek mensubunun eylemi ile, tespit edilen hususlar arasındaki illiyet bağını deliller ile açık seçik ortaya koy. Devamında vergi ziyaına bağlı salınacak vergi, ceza, gecikme faizinden müştereken / müteselsilen sorumlu tut. Bunun “Görüş ve Öneri Raporu” da ayrıca olsun.
3. CEZAİ SORUMLULUK: VSR (Vergi Suçu Raporu’nda İŞTİRAK tespiti net yapılmalı

(TCK / CMK hükümleri saklı:

1. KANUNİ unsur —- Tipiklik
2. MADDİ unsur —- Suje – Netice – İlliyet Bağı
3. MANEVİ unsur —- Kasıt – Hareket ile birleşik kasıt)

AVUKAT DESTEĞİ